Wereldwijd fluctuerende energietarieven en veranderend Nederlands beleid maken energierekeningen voor veel huishoudens onbetaalbaar. Wat is hierin de rol van dynamische energiecontracten? "Met een dynamisch contract kan de rekening in de zomer een paar tientjes zijn en in de winter ineens een paar honderd euro. Daar moet je wel rekening mee houden." Belangrijk: ontzorg consumenten met begrijpelijke en eenvoudige producten.

Deze week publiceerde CE Delft een onderzoeksrapport over wat er gebeurt met energierekeningen van Nederlandse huishoudens en in hoeverre duurzaamheidsmaatregelen daar invloed op hebben. Het onderzoek werd gedaan in opdracht van NVDE, Holland Solar, Energie Nederland en Energy Storage NL. Zij maken zich zorgen, want ze zien de energierekening voor alle huishoudens de komende jaren stijgen.

Meer fluctuatie

Los van wereldwijd fluctuerende prijzen door geopolitiek staan er ook heel wat Nederlandse overheidsmaatregelen in de planning. De salderingsregeling wordt bijvoorbeeld afgeschaft, er komt een bijmengverplichting voor groen gas, energiebelastingen verschuiven en in 2028 gelden er ook nog eens nieuwe nettarieven voor gas én stroom.

Netbeheer Nederland is van plan om per 2028 of 2029 Time-of-Use-(ToU)-nettarieven te hanteren. Die tarieven zijn afhankelijk van verbruik en tijd. Waarschijnlijk variëren de tarieven over vijf verschillende tijdvlakken per dag, die ook nog per seizoen verschillen. Het voorstel van Netbeheer Nederland moet nog beoordeeld worden door de ACM.

Dynamische contracten

Sommige huishoudens kunnen op die schommelende tarieven inspelen met batterijen, elektrische auto’s, slimme Home Energy Management Systemen (HEMS) en met dynamische energiecontracten. Maar dat is niet voor iedereen weggelegd. Kan een dynamisch contract zónder al die technologie en slimme aansturing dan ook nadelig uitpakken?

Deze lente leek een brede coalitie van bezorgde organisaties in de energiesector te waarschuwen voor deze dynamische energie-armoede. Ze deden een oproep aan Den Haag om ‘energiekwetsbare huishoudens’ te ondersteunen. “In 2024 had ruim een half miljoen huishoudens in Nederland (6,1%) al moeite met het betalen van de energierekening. De recente geopolitieke spanningen vergroten deze problematiek. Huishoudens met een dynamisch energiecontract of die onlangs nog een nieuw contract afsloten, merken dit nu al in hun portemonnee.”

Kwartierprijzen

Met een dynamische energiecontract rekent de energieleverancier elk uur of zelfs elk kwartier andere tarieven voor stroom. Sinds de intrede in 2023 van deze contracten op de markt voor Nederlandse huishoudens zijn er inmiddels ruim een miljoen van afgesloten.

Lak aan daltarieven

Maar is zo’n contract wel handig voor huishoudens die helemaal niet op de prijsveranderingen zullen inspelen? Wie piekuren niet goed kan vermijden met behulp van een thuisbatterij of slimme aansturing betaalt zich waarschijnlijk blauw aan energie. Dan klinkt een vast of variabel contract voor hen voordeliger.

Uit een online vragenlijst van onderzoeksbureau Multiscope, in opdracht van Overstappen.nl, bleek dat van de ruim duizend respondenten bijna de helft (48,6%) niet let op de stroomprijs bij het aanzetten van de wasmachine, de droger of de vaatwasser. Zelfs van de 15 procent van de respondenten met een dynamisch contract maakt een kwart geen gebruik van daltarieven.

Geen risico-opslag

Maar dat betekent niet automatisch dat een dynamisch contract voor deze groep een strop is, zegt woordvoerder Joyce Donat van de Consumentenbond. Juist bij een dynamisch contract rekent de energieleverancier immers geen risico-opslag.

“Bij een vast en een variabel contract calculeert de leverancier vooraf risico’s in omdat de energieprijs een lange periode niet aangepast kan worden. Daarvoor betaalt de consument een risico-opslag. Bij een dynamisch contract is dat niet nodig, want daar kun je de prijs juist heel makkelijk bijsturen. Boven op de actuele marktprijzen rekenen dynamisch contracten wel een inkoopvergoeding per kwh of kuub gas. Dat kan per leverancier verschillen.”

Zekerheid kopen

Of een dynamisch contract wel of niet geschikt is voor een huishouden hangt volgens Donat naast de apparatuur in huis vooral af van de mate waarop een huishouden prijsschommelingen kan opvangen. “Nog niet veel mensen hebben zo’n dynamisch contract omdat ze liever willen weten wat ze elke maand kwijt zijn."

Met een dynamisch contract kan dat in de zomer een paar tientjes zijn en in de winter ineens een paar honderd euro, zegt Donat. "Daar moet je wel rekening mee houden.” Een voordeel van een dynamisch contract is volgens haar dat je elk moment kunt opzeggen, anders dan bij een vast contract.

Here to stay

Of mensen kiezen voor een dynamisch contract is afhankelijk van de wereldwijde tarieven. “Toen die laag waren ging de verkoop van dynamische contracten als een speer. Iedereen wilde daarvan profiteren. Nu de prijzen weer hoog zijn, is het enthousiasme ook minder. Maar dynamische contracten zijn wel here to stay.”

Het rapport van CE Delft gaat zelfs uit van dynamische contracten bij het berekenen van de toekomstige energierekeningen van huishoudens die gebruik maken van slimme aansturing. Er werden ook berekeningen gemaakt voor huishoudens zónder slimme aansturing. In alle berekende scenario’s zullen energierekeningen van huishoudens stijgen. Vooral gas en benzine worden duurder, maar ook voor stroom betaalt elk huishouden in 2030 waarschijnlijk meer dan nu.

Stijging dempen

Die prijsstijging kan wel gedempt worden met verduurzaming. Zonnepanelen zullen bijvoorbeeld besparingen van 350 tot 500 euro per jaar opleveren voor een woning met een gasketel zonder slimme aansturing. Een elektrische auto bespaart 1350 per jaar. Dat is als de auto op slimme momenten wordt geladen, maar met behoud van woon- en mobiliteitscomfort. De berekende tarieven zijn exclusief de investeringen in de apparatuur.

Het rapport geeft beleidsaanbevelingen om te blijven inzetten op maatregelen die verduurzaming van auto’s en huizen stimuleren. Het gaat dan niet alleen om isolatie en duurzame apparaten, maar ook om slimme aansturing. De energierekening voor bijna alle apparaten (zie Figuur 5) stijgen een stuk minder als die slim worden aangestuurd. Consumenten moeten volgens de onderzoekers daarom worden ontzorgd met eenvoudige producten, zoals een app van een energieleverancier. En installateurs kunnen worden ondersteund in hun ‘essentiële rol in het verslimmen van woningen.’

Consumenten moeten volgens de onderzoekers daarom worden ontzorgd met eenvoudige producten

Vangnet

Er zou volgens de onderzoekers ook een groter en bekender financieel vangnet moeten komen voor mensen die de stijgende energieprijzen niet kunnen betalen. Het Tijdelijk Noodfonds Energie ondersteunde eerder 100.000 huishoudens, maar er zijn volgens het rapport 300.000 huishouden die een groot negatief inkomenseffect ervaren door de Iran-oorlog. Het Noodfonds moet dus meer huishoudens weten te bereiken om te voorkomen dat mensen thuis in de kou zitten.

Meer prijsfluctuatie graag

Het rapport raadt verder aan om te blijven inzetten op algemenere maatregelen die verduurzaming van auto’s en huizen stimuleren, zoals ETS2 en bijmengverplichting. Een andere tip is het belonen van huishoudens om netcongestie tegen te gaan. “De energiemarkten zijn goed te gebruiken om huishoudens te stimuleren apparaten slim in te zetten (bijvoorbeeld via dynamische contracten of specifieke markten via een energieleverancier).”

Maar wat huishoudens in de toekomst vooral zal stimuleren om slim te sturen op energiegebruik zijn de aankomende ToU-tarieven van de netbeheerder. Volgens het rapport van CE Delft vormen die in 2030 de hoogste kostenpost van de energierekening. Voor stroom zullen de nettarieven gemiddeld 50 procent stijgen. Wat dat betreft maakt een wel of niet dynamisch contract dus niet zóveel uit.